Dzia\u0142alno\u015b\u0107 prokuratury w Polsce w latach 2016\u20132023 stanowi\u0142a przedmiot szczeg\u00f3\u0142owej analizy zespo\u0142u powo\u0142anego w ramach Prokuratury Krajowej w sierpniu 2024 roku. Raport, przygotowany przez zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z dziesi\u0119ciu prokurator\u00f3w, obejmuje pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wynik\u00f3w badania 200 wybranych post\u0119powa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o dokonanie oceny zasadno\u015bci podejmowanych decyzji i ich zgodno\u015bci z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem. Wyb\u00f3r spraw opiera\u0142 si\u0119 na rekomendacjach prokurator\u00f3w regionalnych, a tak\u017ce zg\u0142oszeniach obywateli oraz organizacji pozarz\u0105dowych. Analiza ukaza\u0142a szereg nieprawid\u0142owo\u015bci w funkcjonowaniu organ\u00f3w \u015bcigania, kt\u00f3re cz\u0119sto wynika\u0142y z podporz\u0105dkowania interesom politycznym.<\/p>\n\n\n\n
Prokuratura w omawianym okresie przesz\u0142a znacz\u0105ce zmiany, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 ustawy z 28 stycznia 2016 roku, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a funkcj\u0119 Prokuratora Generalnego z urz\u0119dem Ministra Sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Ustawodawstwo to pozwoli\u0142o na powr\u00f3t do s\u0142u\u017cby prokurator\u00f3w powi\u0105zanych z parti\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105, wcze\u015bniej odsuni\u0119tych od stanowisk. Przywr\u00f3cenie ich do aktywnej s\u0142u\u017cby cz\u0119sto odbywa\u0142o si\u0119 wbrew przepisom, co budzi\u0142o powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce transparentno\u015bci procesu. Nowy system organizacyjny prokuratury sta\u0142 si\u0119 narz\u0119dziem wzmacniaj\u0105cym w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105, pozwalaj\u0105c na instytucjonalne \u201eprzekupstwo\u201d poprzez szybkie awanse i przywileje dla lojalnych prokurator\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wprowadzone mechanizmy legislacyjne nie tylko ogranicza\u0142y niezale\u017cno\u015b\u0107 prokurator\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c umo\u017cliwia\u0142y wykorzystywanie \u015brodk\u00f3w prawnych do represji wobec przeciwnik\u00f3w politycznych. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca\u0142y zmiany prawne z 2023 roku, kt\u00f3re \u2013 wbrew pozorom demokratycznych reform \u2013 wzmacnia\u0142y wp\u0142ywy os\u00f3b zwi\u0105zanych z rz\u0105dz\u0105cym ugrupowaniem.<\/p>\n\n\n\n
Sprawy obj\u0119te raportem dotyczy\u0142y szerokiego zakresu temat\u00f3w, w tym mowy nienawi\u015bci, dzia\u0142a\u0144 Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, finansowania organizacji powi\u0105zanych z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105, represji wobec krytyk\u00f3w politycznych oraz dzia\u0142a\u0144 wymierzonych w obywateli walcz\u0105cych o praworz\u0105dno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015b\u0107 post\u0119powa\u0144 charakteryzowa\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznym zako\u0144czeniem na korzy\u015b\u0107 os\u00f3b zwi\u0105zanych z obozem w\u0142adzy, podczas gdy inne by\u0142y celowo przewlekane w celu wywarcia presji na przeciwnik\u00f3w politycznych.<\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142adem manipulacji by\u0142o umo\u017cliwienie prokuratorom wycofywania akt\u00f3w oskar\u017cenia w ju\u017c tocz\u0105cych si\u0119 procesach. T\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzono ustaw\u0105 z 2016 roku, co pozwoli\u0142o na zamykanie niewygodnych spraw przed wydaniem wyroku przez s\u0105dy. Zjawisko to wyra\u017anie ujawnia\u0142o priorytet polityczny nad rzetelnym rozpatrywaniem spraw.<\/p>\n\n\n\n
Raport obna\u017cy\u0142 liczne przypadki instrumentalnego traktowania prawa. Wiele post\u0119powa\u0144 prowadzono z naruszeniem przepis\u00f3w, niekiedy bez jakichkolwiek podstaw faktycznych. Dochodzenia te cz\u0119sto mia\u0142y na celu jedynie udr\u0119czenie oskar\u017conych wieloletnim oczekiwaniem na rozstrzygni\u0119cia s\u0105dowe. W szczeg\u00f3lno\u015bci dotyczy\u0142o to dzia\u0142a\u0144 wymierzonych w s\u0119dzi\u00f3w, prokurator\u00f3w i obywateli zaanga\u017cowanych w obron\u0119 praworz\u0105dno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119sto stosowane \u015brodki, takie jak przeszukania mieszka\u0144, zatrzymania czy monitorowanie aktywno\u015bci telefonicznej, by\u0142y nieproporcjonalne do wagi zarzucanych czyn\u00f3w. Z kolei sprawy dotycz\u0105ce przedstawicieli w\u0142adzy ko\u0144czono b\u0142yskawicznie, cz\u0119sto bez rzetelnego dochodzenia, co wywo\u0142ywa\u0142o efekt systemowej bezkarno\u015bci w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w i ich sojusznik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 raportu wskazuje na g\u0142\u0119bokie problemy w funkcjonowaniu polskiej prokuratury w latach 2016\u20132023. Analiza wykaza\u0142a, \u017ce wiele post\u0119powa\u0144 mia\u0142o charakter polityczny, co powa\u017cnie os\u0142abia\u0142o zaufanie obywateli do organ\u00f3w \u015bcigania i wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Przedstawione wnioski podkre\u015blaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 wprowadzenia zmian, kt\u00f3re zagwarantuj\u0105 pe\u0142n\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 prokurator\u00f3w i transparentno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 prokuratury.<\/p>\n\n\n\n
Druga cz\u0119\u015b\u0107 raportu, obejmuj\u0105ca kolejne sprawy, ma na celu jeszcze pe\u0142niejsze przedstawienie systemowych problem\u00f3w i zaproponowanie rozwi\u0105za\u0144 zmierzaj\u0105cych do odbudowy praworz\u0105dno\u015bci w Polsce.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug raportu, zmiany w funkcjonowaniu polskiej prokuratury w latach 2016\u20132023 by\u0142y bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z osob\u0105 Zbigniewa Ziobry, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Ministra Sprawiedliwo\u015bci i Prokuratora Generalnego od 2016 roku.<\/p>\n\n\n\n
Po\u0142\u0105czenie tych stanowisk umo\u017cliwi\u0142o mu skumulowanie w\u0142adzy nad prokuratur\u0105 i wprowadzenie zmian prawnych, kt\u00f3re podporz\u0105dkowa\u0142y ten organ interesom politycznym. Zbigniew Ziobro oraz osoby z jego bliskiego otoczenia \u2013 takie jak Dariusz Barski czy Bogdan \u015awi\u0119czkowski \u2013 mieli kluczowy wp\u0142yw na dzia\u0142ania prokuratury, w tym na obsad\u0119 stanowisk i decyzje dotycz\u0105ce post\u0119powa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Konsekwencje karne i przysz\u0142e post\u0119powania zale\u017c\u0105 od stanu prawnego i politycznego w kraju. Je\u017celi dzia\u0142ania opisane w raporcie zostan\u0105 uznane za naruszenie prawa, osoby za nie odpowiedzialne mog\u0105 teoretycznie odpowiada\u0107 karnie. Przest\u0119pstwa takie jak nadu\u017cycie w\u0142adzy (np. art. 231 Kodeksu karnego) czy dzia\u0142anie na szkod\u0119 interesu publicznego mog\u0142yby skutkowa\u0107 kar\u0105 pozbawienia wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n