W latach 2013\u20132023 Polska uzyska\u0142a ze sprzeda\u017cy uprawnie\u0144 do emisji w ramach systemu EU ETS doch\u00f3d w wysoko\u015bci blisko 94 miliard\u00f3w z\u0142otych, z czego prawie 90% tej kwoty, czyli ponad 84 miliardy z\u0142otych, uzyskano w latach 2019\u20132023. W teorii pieni\u0105dze te mia\u0142y wspiera\u0107 transformacj\u0119 energetyczn\u0105 kraju, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych i poprawy jako\u015bci powietrza. Jednak rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 zgo\u0142a inna. Zamiast realnej poprawy sytuacji w sektorze energetycznym, \u015brodki te zosta\u0142y przeznaczone na r\u00f3\u017cnorodne cele niezwi\u0105zane z redukcj\u0105 emisji, co skutecznie zahamowa\u0142o proces przechodzenia na czyst\u0105 energi\u0119.<\/p>\n\n\n\n
System zarz\u0105dzania dochodami z EU ETS zosta\u0142 skonstruowany w spos\u00f3b, kt\u00f3ry uniemo\u017cliwia jednoznaczne okre\u015blenie, na co faktycznie wydano wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w. Ponad 63% uzyskanych wp\u0142yw\u00f3w trafi\u0142o do bud\u017cetu pa\u0144stwa, gdzie obowi\u0105zuje zasada jedno\u015bci bud\u017cetowej, co oznacza brak wyodr\u0119bnienia tych \u015brodk\u00f3w na konkretne cele klimatyczne. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 funduszy, niemal 25%, zosta\u0142a skierowana do funduszy pozabud\u017cetowych, takich jak Fundusz Wyp\u0142aty R\u00f3\u017cnicy Ceny, Fundusz Rekompensat Po\u015brednich Koszt\u00f3w Emisji oraz Fundusz Przeciwdzia\u0142ania COVID-19. Brak transparentno\u015bci w ich ewidencjonowaniu sprawi\u0142, \u017ce \u015brodki te nie by\u0142y odpowiednio rozliczane pod k\u0105tem wp\u0142ywu na cele klimatyczne.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksza odpowiedzialno\u015b\u0107 za niewykorzystanie tych \u015brodk\u00f3w na rzecz poprawy polskiej energetyki i jako\u015bci powietrza spoczywa na rz\u0105dzie oraz instytucjach odpowiedzialnych za ich dystrybucj\u0119. Ministerstwo \u015arodowiska (a nast\u0119pnie Ministerstwo Klimatu i \u015arodowiska) mia\u0142o kluczow\u0105 rol\u0119 w gospodarowaniu funduszami z EU ETS, jednak nie wdro\u017cy\u0142o skutecznego mechanizmu zapewniaj\u0105cego, \u017ce pieni\u0105dze trafi\u0105 na dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu redukcj\u0119 emisji CO\u2082. Brak odpowiedniej strategii i nadzoru nad wydatkowaniem \u015brodk\u00f3w oznacza, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 funduszy nie zosta\u0142a wykorzystana zgodnie z pierwotnym za\u0142o\u017ceniem.<\/p>\n\n\n\n
Odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y aparat administracji publicznej, kt\u00f3ry przez lata nie opracowa\u0142 przejrzystego i efektywnego systemu alokacji dochod\u00f3w z uprawnie\u0144 emisyjnych. Raporty sk\u0142adane Komisji Europejskiej nie zawiera\u0142y szczeg\u00f3\u0142owych informacji na temat faktycznego przeznaczenia \u015brodk\u00f3w, co uniemo\u017cliwia\u0142o ocen\u0119 ich efektywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, jedynie niewielki procent funduszy \u2013 oko\u0142o 1,3% \u2013 trafi\u0142 bezpo\u015brednio na cele zwi\u0105zane z redukcj\u0105 emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. \u015arodki te zosta\u0142y przekazane g\u0142\u00f3wnie do Narodowego Funduszu Ochrony \u015arodowiska i Gospodarki Wodnej, kt\u00f3ry mia\u0142 wspiera\u0107 dzia\u0142ania proekologiczne, jednak w skali ca\u0142kowitych przychod\u00f3w jest to znikoma kwota.<\/p>\n\n\n\n
Pomimo ogromnych przychod\u00f3w ze sprzeda\u017cy uprawnie\u0144 do emisji, Polska nadal zmaga si\u0119 z wysokim poziomem emisji CO\u2082 oraz przestarza\u0142\u0105 infrastruktur\u0105 energetyczn\u0105, opart\u0105 na w\u0119glu. Stracona dekada to nie tylko zmarnowane miliardy z\u0142otych, ale tak\u017ce zahamowane marzenia Polak\u00f3w o czystym powietrzu i nowoczesnej, ekologicznej gospodarce energetycznej.<\/p>\n\n\n\n
Brak d\u0142ugofalowej wizji, kr\u00f3tkowzroczne zarz\u0105dzanie i polityczne decyzje sprawi\u0142y, \u017ce \u015brodki, kt\u00f3re mog\u0142y przyspieszy\u0107 zielon\u0105 transformacj\u0119, zosta\u0142y wykorzystane do \u0142atania bud\u017cetu pa\u0144stwa i kr\u00f3tkoterminowych potrzeb finansowych. To wszystko sprawia, \u017ce zamiast korzysta\u0107 z potencja\u0142u \u015brodk\u00f3w unijnych, Polska pozostaje w tyle za innymi krajami Unii Europejskiej, kt\u00f3re znacznie lepiej wykorzysta\u0142y system EU ETS do modernizacji swoich sektor\u00f3w energetycznych.<\/p>\n\n\n\n
W latach 2015\u20132023, kiedy to Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 (PiS) sprawowa\u0142o w\u0142adz\u0119, odpowiedzialno\u015b\u0107 za nadz\u00f3r nad tymi \u015brodkami spoczywa\u0142a na rz\u0105dzie oraz ministrach w\u0142a\u015bciwych ds. \u015brodowiska i klimatu. NIK wskaza\u0142a, \u017ce minister w\u0142a\u015bciwy do spraw \u015brodowiska\/klimatu nie wdro\u017cy\u0142 mechanizmu efektywnego wykorzystania dochod\u00f3w uzyskanych ze sprzeda\u017cy uprawnie\u0144 w III okresie rozliczeniowym (2013\u20132020) na dzia\u0142ania redukuj\u0105ce emisj\u0119 gaz\u00f3w cieplarnianych.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, politycy PiS, pe\u0142ni\u0105cy kluczowe funkcje w rz\u0105dzie w tym okresie, ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za brak skutecznego nadzoru i niew\u0142a\u015bciwe rozdysponowanie \u015brodk\u00f3w z EU ETS, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 przeznaczone na transformacj\u0119 energetyczn\u0105 i popraw\u0119 jako\u015bci powietrza w Polsce.<\/p>\n\n\n\n
Z\u0142o\u017cenie pozwu zbiorowego przeciwko politykom Prawa i Sprawiedliwo\u015bci za dzia\u0142ania zwi\u0105zane z wadliwym wydatkowaniem funduszy z EU ETS w latach 2015\u20132023 jest teoretycznie mo\u017cliwe, jednak w praktyce wi\u0105\u017ce si\u0119 z powa\u017cnymi wyzwaniami prawnymi. Polskie prawo przewiduje mo\u017cliwo\u015b\u0107 dochodzenia roszcze\u0144 zbiorowych, jednak konieczne by\u0142oby wykazanie, \u017ce konkretne decyzje rz\u0105dz\u0105cych spowodowa\u0142y realne straty materialne lub zdrowotne obywateli, co w przypadku decyzji o charakterze bud\u017cetowym mo\u017ce by\u0107 trudne do udowodnienia.<\/p>\n\n\n\n
Kluczow\u0105 kwesti\u0105 w ewentualnym pozwie by\u0142oby ustalenie, czy politycy PiS dopu\u015bcili si\u0119 naruszenia prawa poprzez niezgodne z przeznaczeniem wydatkowanie \u015brodk\u00f3w pochodz\u0105cych ze sprzeda\u017cy uprawnie\u0144 do emisji CO\u2082. Zgodnie z unijnymi regulacjami, dochody z EU ETS powinny by\u0107 przeznaczane na dzia\u0142ania zwi\u0105zane z transformacj\u0105 energetyczn\u0105 i redukcj\u0105 emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. Kontrole Najwy\u017cszej Izby Kontroli wykaza\u0142y, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tych \u015brodk\u00f3w zosta\u0142a przekierowana na cele niezwi\u0105zane bezpo\u015brednio z ekologi\u0105, a ich wydatkowanie nie by\u0142o w pe\u0142ni transparentne. Taki stan rzeczy m\u00f3g\u0142by wskazywa\u0107 na niegospodarno\u015b\u0107, jednak niekoniecznie oznacza\u0142by naruszenie prawa w spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105cy bezpo\u015brednie pozwanie os\u00f3b odpowiedzialnych.<\/p>\n\n\n\n
Pozew musia\u0142by r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnia\u0107 kwesti\u0119 odpowiedzialno\u015bci indywidualnej. W polskim systemie prawnym politycy, jako przedstawiciele w\u0142adzy wykonawczej, cz\u0119sto dzia\u0142aj\u0105 w ramach przyj\u0119tych ustaw i przepis\u00f3w, co oznacza, \u017ce decyzje dotycz\u0105ce wydatkowania \u015brodk\u00f3w s\u0105 podejmowane kolektywnie, w ramach kompetencji rz\u0105du i podlegaj\u0105 zatwierdzeniu przez Sejm. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za te decyzje spoczywa wi\u0119c na ca\u0142ej strukturze administracyjnej pa\u0144stwa, a nie wy\u0142\u0105cznie na pojedynczych osobach. Z tego wzgl\u0119du trudno by\u0142oby przypisa\u0107 bezpo\u015bredni\u0105 win\u0119 konkretnym politykom, je\u015bli nie udowodniono by im \u015bwiadomego dzia\u0142ania na szkod\u0119 interesu publicznego.<\/p>\n\n\n\n
Dodatkowym wyzwaniem by\u0142oby ustalenie, czy niew\u0142a\u015bciwe wydatkowanie \u015brodk\u00f3w doprowadzi\u0142o do konkretnych szk\u00f3d poniesionych przez obywateli, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 wycenione i dochodzone w ramach roszcze\u0144 cywilnych. Pozwy zbiorowe wymagaj\u0105 wykazania jednorodnych roszcze\u0144, a w przypadku polityki klimatycznej trudno jest bezpo\u015brednio wskaza\u0107 indywidualne straty poniesione przez konkretnych obywateli w wyniku nieprawid\u0142owego rozdysponowania funduszy.<\/p>\n\n\n\n
Istnieje jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 poszukiwania odpowiedzialno\u015bci politycznej i administracyjnej poprzez dzia\u0142ania organizacji spo\u0142ecznych i pozarz\u0105dowych. Z\u0142o\u017cenie skargi do Komisji Europejskiej, kt\u00f3ra mog\u0142aby przeprowadzi\u0107 post\u0119powanie w sprawie naruszenia przepis\u00f3w unijnych dotycz\u0105cych wykorzystania \u015brodk\u00f3w klimatycznych, mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do sankcji wobec Polski lub zobowi\u0105zania do zwrotu cz\u0119\u015bci \u015brodk\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c dalsze kontrole NIK oraz dzia\u0142ania organ\u00f3w \u015bcigania, takich jak prokuratura, mog\u0105 stanowi\u0107 narz\u0119dzia do dochodzenia odpowiedzialno\u015bci za ewentualne nieprawid\u0142owo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Pozew zbiorowy przeciwko politykom PiS za dzia\u0142ania zwi\u0105zane z funduszami EU ETS jest teoretycznie mo\u017cliwy, to w praktyce jego skuteczno\u015b\u0107 by\u0142aby w\u0105tpliwa ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci w wykazaniu odpowiedzialno\u015bci indywidualnej, udowodnienie szkody oraz d\u0142ugo\u015b\u0107 i skomplikowanie samego procesu s\u0105dowego. Skuteczniejsz\u0105 drog\u0105 mo\u017ce by\u0107 podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 na szczeblu instytucji krajowych i unijnych w celu poci\u0105gni\u0119cia do odpowiedzialno\u015bci organ\u00f3w odpowiedzialnych za zarz\u0105dzanie \u015brodkami publicznymi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W latach 2013\u20132023 Polska uzyska\u0142a ze sprzeda\u017cy uprawnie\u0144 do emisji w ramach systemu EU ETS doch\u00f3d w wysoko\u015bci blisko 94 miliard\u00f3w z\u0142otych, z czego prawie 90% tej kwoty, czyli ponad 84 miliardy z\u0142otych, uzyskano w latach 2019\u20132023. W teorii pieni\u0105dze te mia\u0142y wspiera\u0107 transformacj\u0119 energetyczn\u0105 kraju, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych i poprawy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":439,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-438","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska"],"yoast_head":"\n